Nieuwsbrief #209🧬 De onsterfelijke Hydra? Gewoon een poliep in de sloot..
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
🧬 De onsterfelijke Hydra? Gewoon een poliep in de sloot..
In de Nederlandse sloten en plassen komen onsterfelijke wezens voor: Hydra’s die we beter kennen als de gewone en de groene zoetwaterpoliep. Deze neteldieren van slechts enkele centimeters beschikken over het unieke vermogen om zichzelf onbeperkt te vernieuwen.
🧬 Het geheim van FoxO
Een cruciale rol in dit proces is weggelegd voor het eiwit FoxO. Dat eiwit fungeert als een
genetische schakelaar die de aflezing van genen beïnvloedt. Onderzoek toont aan dat FoxO essentieel is voor het behoud van stamcellen in de Hydra; zonder dit eiwit verliest de poliep zijn
regeneratievermogen en begint hij te verouderen. Dit mechanisme is niet uniek voor de poliep; FoxO komt ook voor bij de mens en beïnvloedt daar onder andere onze levensduur en celvernieuwing.
🏛️ Van Griekse mythologie naar de 18e eeuw
Zoetwaterpoliepen van het geslacht Hydra staan al sinds de 18e eeuw in de wetenschappelijke belangstelling vanwege hun extreem grote regeneratievermogen. Zelfs wanneer een Hydra in kleine delen of losse cellen wordt gesplitst, is elk deel in staat om weer uit te groeien tot een volledige, functionerende poliep.
De naam is dan ook een directe verwijzing naar het Hydra-monster uit de Griekse mythologie. Voor elke kop die men van dat veelkoppige monster af sloeg groeiden er twee koppen voor terug. Uiteindelijk lukte het Heracles, met ondersteuning van vuur en een vriend, het monster te verslaan. De klasse van de Hydrozoa leeft ondertussen vrolijk voort, en doet dat al vele honderden miljoenen jaren.
🌊 Roofdieren met een giftige pijl
Neteldieren (Cnidaria) waartoe de zoetwaterpoliepen horen waren er al 740 miljoen jaar geleden. Dat is nog ver voor het Cambrium, het tijdperk waarvan men vroeger dacht dat daarin de meeste complexe levensvormen op aarde ontstonden. Tegenwoordig kennen we deze groep vooral van:
Schijf- en kubuskwallen
Bloemdieren zoals koralen en zeeanemonen
De groep van de Hydrozoa (hydroïdpoliepen)
Alle neteldieren zijn roofdieren die in het water leven. Ze maken gebruik van gespecialiseerde
netelcellen op hun tentakels om prooien te verlammen en vijanden af te schrikken. De werking van de netelcellen, of nematocysten, behoort tot de snelste biologische processen in de natuur. Binnen enkele milliseconden vuren zij hun gifpijl af, met een versnelling die vergelijkbaar is met die van een kogel. De tentakels rond de mondopening transporteren de verlamde prooi vervolgens direct naar binnen.
⚓ Reuzen als verwanten
Hydrozoa vertonen een boeiende variatie in vorm en grootte:. Ze komen voor als vastzittende poliepen en/of als vrij zwevende medusa’s (kwallen). Directe verwant met onze Hydra’s zijn de buiskwallen. Hiertoe behoort het vervaarlijke Portugese oorlogsschip maar ook de enorme Apolemia. In 2020 ontdekten onderzoekers voor de kust van Australië een Apolemia met een diameter van 15 meter en een geschatte lengte van 47 meter ( wat het mogelijk het langste dier ter wereld maakt)
🔬 Wetenschappelijke doorbraken
Wetenschappers bestuderen zoetwaterpoliepen al sinds het begin van de 18 e eeuw. Ze ontdekten dat hydra’s zich ongeslachtelijk voortplanten bij voldoende voedsel, simpelweg door knopvorming. Op grond van hun experimenten gaven zij de dieren vanwege hun regeneratievermogen de naam Hydra. Inmiddels weten we dat de fascinerende stamcelvernieuwing van de poliepen onder invloed staat van het eerder genoemde FoxO-eiwit. Een Hydra kan in slechts vijf dagen tijd bijna volledig regenereren, inclusief hun, (toegegeven wat simpele) zenuwcellen. Slechts een half procent van de oorspronkelijke massa is voldoende om een volledige, compleet nieuwe poliep te vormen.
🧬 Medische revoluties uit de sloot
In het begin van de 20e eeuw lukte het om de kop van een poliep te transplanteren op het lichaam van een andere poliep. Er ontstond een poliep met twee koppen en twee lichaamsassen. Deze experimenten leiden tot fundamentele inzichten in de transplantatiegeneeskunde. In deze eeuw heeft onderzoek uit Kiel aangetoond dat een verwant ander eiwit FoxO3 niet alleen bij de poliep maar ook bij mensen de vermeerdering van stamcellen reguleert. Onderzoekers van het zelfde team in Kiel ontdekten ook dat Hydra’s een krachtig antibioticum produceren, een eiwit dat bacteriën doodt. Een welkome vinding die ons mogelijk verder helpt in de strijd tegen resistente bacteriën bij mensen. Wat kunnen we nog meer leren van de Hydra? Misschien houdt dit bescheiden wezen in de sloot achter ons huis de sleutel vast tot het begrijpen van veroudering en herstel bij de mens.
🎧 Luister verder
Deze nieuwsbrief hoort bij onze wekelijkse podcast, waarin we dit onderwerp verder uitdiepen — met context, verwondering en af en toe een zijpad.
👉 Beluister de aflevering in je favoriete podcastapp.
📬 Blijf meewandelen
Vond je dit interessant?
Dan ben je van harte welkom om deze nieuwsbrief te blijven ontvangen.
Elke week een nieuw verhaal over natuur, wetenschap en hoe die twee ons dagelijks leven raken.
👉 Inschrijven kan via🌿 mennoenerwin.nl
(Gratis, en je kunt je altijd weer uitschrijven.)
Tot volgende week,
Menno & Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
