Nieuwsbrief #220 Een lange ruige rode staart en de schuld van alles
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
Een lange ruige rode staart en de schuld van alles
Het is dat de wolf zich in Nederland gevestigd heeft. Dus is de vos niet meer de enige kwaaie pier. Maar de reputatie van de vos is nog steeds niet zo best. Het is buiten de wolf geeneens het grootste roofdier in Nederland, dat is de das. Maar het helpt geen lieve moertje (wat trouwens de naam van een vrouwtjesvos is). In jagerskringen zijn ze schuld aan de weidevogelsterfte en zijn het verschrikkelijke kippenmoordenaars en eierrovers. Dat gedegen veldonderzoek wat anders laat zien, van incidenten afgezien, mag niet baten. Dus kunnen het hele jaar door afschotvergunningen worden afgegeven. Dat helpt niet, de vossenstand is al tientallen jaren vrijwel gelijk,. Afschot veroorzaakt vooral onrust en verplaatsingen. Het probleem van de vos is dat de interessante kanten van zijn gedrag, vooral ook in groepsverband, door zijn verborgen leefwijze ons grotendeels ontgaan.
Vossen leven meestal in groepen. Behalve een ouderpaar zijn meestal ook een aantal tantes van de partij, die meehelpen om de jongen groot te brengen. Vossen zijn heel communicatief in de groep. Naast een variatie aan lichaamsgebaren en gezichtsuitdrukkingen is er een repertoire bekend van ruim 25 verschillende klanken. Voldoende voedsel vraagt veel tijd van de vos, een beetje vos eet een pond per dag. Aan kikkers en padden, mollen en spitsmuizen hebben ze een hekel maar verder zijn er niet veel dingen die vossen niet eten. Het merendeel zijn kleinere zaken als regenwormen, insecten, woelmuizen (planteneters!), bessen en vruchten zoals bramen. Maar ook aas en afval maakt deel uit van het menu. En als daar gelegenheid voor jagen ze ook op hazen, egels en konijnen, en vogels en hun eieren. Niet helemaal goed begrepen zijn de slachtpartijen die vossen soms kunnen aanrichten in kippenhokken of kolonies van grond-broedende vogels als ganzen of kokmeeuwen. Het lijkt eerder een redeloze razernij, zoals die ook bij mensen voorkomt, dan een gedrag dat te begrijpen valt uit hun voorgeschiedenis. Het hoort niet bij hun normale gedrag, waarbij ze voedselresten zorgvuldig begraven om die later weer op te zoeken.
Meestal hebben vossen een roodbruine vacht, maar in een bergachtige omgeving komen ook donkerder exemplaren voor. Van dit meeste verspreide roofdier op aarde komen ook zilverkleurige mutanten voor. Daarmee wordt in sommige landen nog gefokt vanwege de pels. Met deze wilde zilvervossen is in 1958 in Rusland een langlopende proef begonnen om dieren te selecteren op “tamme” eigenschappen. Na negen generaties van selectie waren er al gedragsveranderingen. Zilvervossen begonnen te jankten om aandacht en mensen op te zoeken en te liken. In 1999, na dertig generaties, was bij 75 % van de dieren alle agressie verdwenen. Deze dieren hadden ook slappere oren en kortere poten en staarten. Men was heel trots op deze snelle ‘domesticatie’. Het zou heel veel sneller gelukt zijn dan de vroegere domesticatiepogingen van wolf tot hond. Het belang van de tamme zilvervos? Vermoedelijk wacht de wilde zilvervos geduldig af tot mensen niet langer willen zorgen voor de selectie.
De vos en de weidevogels
1) Het gaat de weidevogels in Nederland niet goed. Ze konden vroeger optimaal profiteren van ‘ouderwetse’ landbouw. Een gevarieerde grasmat, hoge waterstanden tot in het voorjaar, pas laat na het broedseizoen de eerste maaisnee en bemesting met stalmest. Kom daar nog maar eens om. Wie wil dat betalen?
2) Er zijn veel pogingen geweest om de zaak toch nog te redden. Brede ruige bermen, iets minder bot met de irrigatie, en als er dan toch vroeg gemaaid moest worden controles op nesten, nesten aangeven en het plaatsen van nestbeschermers.
3) En dan is er toch nog steeds die vermaledijde predatie van eieren en nestjongen. De vos kreeg al gauw de zwarte piet. Degelijk onderzoek, met grootschalig gebruik van camera’s, maakt duidelijk dat het een uitgebreid gezelschap is van loslopende katten en honden, hermelijnen en andere marterachtigen, ratten, kraaien en reigers, en ja, ook de vos (voor 8%).
4) Er zijn wel meer maatregelen tegen predatie te ondernemen, bijvoorbeeld tijdelijke rasters of schrikdraad, en het nog veel zorgvuldiger nalopen van nesten, het blijvend zorgen voor goede nestbescherming. Daarvoor ontbreekt het vaak aan kennis. Maar bovenal, en dat kost de boer geld, het uitstellen van de steeds vroegere maaierij.
5) Maar het hoofdprobleem is dat het areaal van bloemrijk grasland in Nederland zwaar onder druk staat. Dat begint met stadsuitbreiding, wegenaanleg en de toenemende recreatiedruk. En voor zover er grasland is bestaat dat uit zwaar geïrrigeerde Engelse raaigras-steppes, goed voorzien van kunstmest, voor een optimale opbrengst. Het bejagen van de vos gaat de Nederlandse weidevogels niet redden.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
