Nieuwsbrief #222 De beuk: statig en elegant, maar wat lichtgevoelig
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
De beuk: statig en elegant, maar wat lichtgevoelig
Na de laatste ijstijd kwam de beuk als laatste loofboom zo’n 3000 jaar geleden ons land weer binnen. Eerst vooral op hogere maar vochthoudende bodems. Kalkrijk en leemhoudend strekt tot aanbeveling. En in geen geval te nat, op laagveen, droge zandgronden of zeeklei. Kortom, nogal wat noten op zang. Om nog maar niet te spreken over de ellende als er ineens een buurboom omvalt: fatale zonnebrand kan het gevolg zijn. Maar wat een prachtige boom. De ontroerend zacht behaarde bladeren die begin mei uit de knop komen. Het onbeschrijfelijk mooie kiemplantje als een beukennootje het haalt om uit te lopen (en opgetild te worden door het plantje). En dan die prachtige goudbruine bossen en lanen in de herfst.
Beukenbossen, al dan niet gemengd met eikenbomen, zijn een climaxvegetatie. Berken en wilgen zijn typische pionier-soorten, die nieuwe, open en kale gronden kunnen bevolken. De beuk is zo ongeveer het tegenovergestelde. Beukenbossen vormen, als er geen grote veranderingen van buiten optreden, een stabiel eindstadium in de vegetatie. Daarbij speelt de beperkte levensduur van de beuk, zelden ouder dan 200 jaar, -geen rol. De beuk is een schaduwboom bij uitstek. Dit maakt de boomsoort zeer competitief ten opzichte van niet-schaduwsoorten. Belangrijk voor continuïteit is dat beukennootjes goed in schaduw kunnen kiemen. Opgroeiende en volwassen bomen kunnen zich goed in de schaduw handhaven. Zij vormen zon- en schaduwbladeren. De zonbladeren zijn dikker en beter gewapend tegen uitdroging. De bladeren zitten om en om aan een kant van de takken, de takken verschillen in lengte. Al met al vormen de bomen een dicht bladerdek dat een diepe schaduw geeft. Dat maakt dat er in beukenbossen maar weinig ondergroei is van kruiden en struiken. De beuk geeft een ruwe humus die in de schaduw maar slecht verteert en een bodem-verzurende werking heeft. Ook door het dichte, fijnmazige wortelstelsel van de beuk, net onder de oppervlakte, hebben maar weinig andere plantensoorten een kans.
Beuken doen er zo’n vijftig jaar over voor ze volop gaan bloeien. En dan is het nog maar eens in de vijf tot tien jaar dat er sprake is van een uitbundige bloei en er een rijke beukennootjesoogst te verwachten valt. De bloei komt, met het uitkomen van de bladeren, eind April en eerder in Mei op gang. Mannelijke en vrouwelijke voortplantingsorganen groeien aan dezelfde boom. Mannelijke bloemen in de vorm van eivormige katjes die hangen aan zijdeachtig behaarde stelen. Vrouwelijke bloemen staan meestal met twee bij elkaar, elke bloem omgeven door een vierspletig napje. Beuken horen, samen met kastanjes tot de familie van de napjesdragers. Na bestuiving door de wind groeien de napjes uit tot stekelige houtachtige beukendoppen. In elke dop rijpen twee beukennootjes. Zodra de nootjes rijp zijn, springen de doppen in vier delen open en vallen de scherp driehoekige beukennootjes op de grond. De vruchten worden onder andere verspreid door eekhoorns, die ze als wintervoorraad gebruiken. Beukennootjes zijn een belangrijke voedselbron voor dassen, wilde zwijnen, trekvogels en standvogels als de gaai. Beuken worden graag aangeplant als hagen en als laanbomen. In de winter blijven de verkleurde bladeren lang aan de boom, vooral bij jongere exemplaren. Op de lege doppen van de beuk groeit het vrolijke geweizwammetje. Melkzwammen en russula’s horen tot de helpers van de beuk. Maar als er zich reuzenzwammen, echte tonderzwammen en porseleinzwammen aandienen is het einde nabij. Zo gaat het met deze napjesdragers, weten we uit fossiele stuifmeelkorrels, al meer dan 80 miljoen jaar.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
