Nieuwsbrief #226 Kinderen vragen wetenschappers de hemd van het lijf : de Klokhuis Vragendag:
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
Kinderen vragen wetenschappers de hemd van het lijf : de Klokhuis Vragendag:
De Klokhuis Vragendag is een jaarlijks hoogtepunt in wetenschapsmuseum NEMO. Meer dan 500 kinderen vuren dan hun vragen af op een veertigtal wetenschappers. In een kwartier tijd moet helderheid geboden. En de vragen liegen er niet om. Was er tijd voor de oerknal, wat is hypnose en waarom leggen kippen het hele jaar een ei, en andere vogels niet? Om er maar een paar te noemen. Veel vragen over dromen en nachtmerries. Want dat houdt kinderen bezig. En kinderen willen weten hoe het zit. Aan de wetenschapper om een eerlijk en begrijpelijk antwoord te geven. Hier vier van vijftien pogingen.
Vraag 1: waarom dromen we over dingen die ons bang maken? Wat gebeurt er in je brein tijdens zo’n nachtmerrie en waarom lukt het vaak niet om zo’n droom te stoppen? We denken dat in de slaap onze hersenen zich herstellen van alles wat er in de dag gebeurd is. We hebben in de nacht afwisselend zo’n zes keer een diepe slaap gevolgd door een droomslaapperiode. Dat kunnen we zien aan de hersengolven die we met een plakker op je voorhoofd kunnen meten. In de diepe slaap gaat het vooral om overbodige informatie weg te werken, en in de droomslaap proberen we vooral alles wat je aan emoties heb meegemaakt weer op orde te krijgen. Voor je gezondheid zijn beide fases even belangrijk. Wat je droomt is niet zo belangrijk, het slaat vaak nergens op. Meestal onthoud je alleen je laatste droom, vlak voor het wakker worden. Maar nachtmerries kan je ook midden in je slaap hebben. Ook die zijn niet erg, maar wel een beetje vervelend als je er angstig wakker van wordt. Dan zoek je het best een troostende arm, of een glaasje melk, en dan weer lekker inslapen. Een klein deel van de mensen kunnen in hun slaap hun droom beïnvloeden, dat noemen we dan een lucide droom. Soms lukt het dat overdag te oefenen, door je de angstdroom overdag in te beelden, en dan resoluut te zeggen dat het onzin is. Of in je dagdroom zomaar omhoog, van het enge weg te vliegen. Dat lukt mij wel eens.
Vraag 2: hoe spinnen katten? Waar komt dat geluid vandaan? Veel dieren, vogels en ook mensen maken geluid via de stembanden in hun strottenhoofd in de keel. Maar katten gebruiken spieren die om hun strottenhoofd heen zitten. Die kunnen ze heel snel laten trillen, meer dan 300 maal in de seconde, en daarmee maakt de stemspleet dat typische spingeluid. Spinnende katten zijn vaak heel tevreden, als ze ontspannen op schoot liggen. Maar ze kunnen ook spinnen als de baas binnen komt, ze voer willen hebben, ze bang zijn of als ze pijn hebben. Dan liggen ze natuurlijk niet ontspannen naast of op je.
Vraag 3: hoe kan het dat je gehypnotiseerd kan worden, hoe werkt dat? Hypnose is een bijzondere toestand waar je heel ontspannen bent en tegelijk al je aandacht op iets richt. Hypnose ligt tussen dromen en wakker zijn in. Normaal gesproken heb je iemand nodig om je in hypnose te brengen. Vaak door eerst al je aandacht met je ogen dicht aan je ademhaling te laten besteden. Dan suggereert die ander dat je het bijvoorbeeld heel koud hebt, en je begint werkelijk te rillen. Dat lijkt op wat mensen die heel intensief naar sport kijken. Die beginnen zelf ook te zweten en hebben na afloop spierpijn. Dat soort ervaringen zien we terug in de gebieden in je hersenen die extra actief zijn. De begeleider kan je eenvoudig weer uit je hypnose halen door je je ogen te laten openen en om je heen te kijken. Inmiddels wordt hypnose niet alleen als trucje maar ook serieus ingezet, zoals bij spraak- slaap- of angstproblemen. En we kunnen hypnose gebruiken om in de hersenen te kunnen zien hoe je de wereld om je heen waarneemt en hoe je daar op reageert. Z leren we meer over wat we bewustzijn noemen.
Vraag 4: hoe wordt je verliefd en worden dieren ook verliefd? Als eerste is het goed te bedenken wat er in je lichaam gebeurt als je verliefd bent op iemand. Je gaat blozen, je hart gaat sneller kloppen, je bent verward en zegt of doet rare dingen. We weten dat er in je hersenen dan een aantal stoffen worden afgescheiden. Dat zijn boodschapperstoffen die we hormonen noemen. En die hormonen gaan vaak samen met emoties, als blij zijn, of verrast of bedroefd of boos. En die kunnen we ook terugvinden bij dieren. Maar hoe wordt je nu verliefd? Dat kan door van alles zijn, hoe iemand er uit ziet, hoe die zich beweegt, hoe grappig of juist hoe serieus die is. En, waarschijnlijk heel belangrijk, hoe die ander ruikt. Geurstoffen in de vorm van heel erg kleine luchtdeeltjes die we feromonen noemen spelen een veel grotere rol dan we zo in de gaten hebben. Verliefdheid kan heel lang duren, maar ook zo weer over zijn. Als iets ontzettend gaat storen is het zomaar ineens over. En hoe zit dat bij dieren? Het zou heel goed kunnen zijn dat het bij dieren, met al die zelfde hormonen, niet ander gaat dan bij ons. Maar ja, we komen maar moeilijk achter gevoelens bij dieren. En ook bij mensen kunnen we niet altijd zo zeker zijn. Want moet je iemand die vertelt dat ie heel gelukkig is altijd geloven?
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
