Nieuwsbrief #227 Wie het heeft over linkse wetenschap heeft het niet begrepen
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
Wie het heeft over linkse wetenschap heeft het niet begrepen
Er is geen linkse wetenschap, net zo min als er een rechtse is. Vragen aan de wetenschap kunnen en worden soms vanuit linkse of rechtse ideeën gesteld. Als het niet uit pure of maatschappelijke nieuwsgierigheid gebeurt. Maar dat doet er allemaal niet toe. Het enige zinnig onderscheid dat er te maken valt is dat tussen goede en slechte wetenschap. Het links noemen van onderzoek getuigt van een vergaand onbegrip van waar het in wetenschap om gaat. Wetenschappelijk werk deugt als men zich houdt aan vier afspraken: gezamenlijke en openbare kennis, resultaten te beoordelen zonder vooroordeel, werk vrij van eigen belang, en resultaten en methoden te onderwerpen aan collegiale kritiek. Dat resultaten niet goed uitkomen, dat kritische vragen overbodig of ongewenst verklaard worden, dat alles doet niet ter zake.
De essentie van het wetenschappelijk bedrijf is dat de onderzoeker de vrijheid moet hebben en nemen om resultaten te nemen voor wat ze zijn. Een te onderzoeken veronderstelling of hypothese moet zo onderzocht worden dat de uitkomst van experimenten en analyse tot verwerping van de hypothese kan leiden. De filosoof Popper ontwikkelde dit principe van de falsificeerbaarheid. Het perse willen bewijzen van het eigen gelijk leidt tot ongelukken. Bekende historische voorbeeld is die van de rassenleer. De wiskundige Pearson ontwikkelde daarvoor een nog steeds veel gebruikte statistische methode (de Pearson correlatiecoëfficiënt). Maar hij was selectief in de verzameling van gegevens en wist te weinig van biologische achtergronden. De huidige AI modellen vertonen soms soortgelijke racistische uitglijders, die slecht te controleren zijn door het gebrek aan openheid in de gebruikte databestanden en rekenmethodes. Een ander berucht voorbeeld is de vermeende directe beïnvloeding van erfelijke aanleg door externe omstandigheden. Die benadering van de Russische geneticus Lysenko kwam de USSR politici van zijn tijd goed uit, maar bezorgde zijn land uiteindelijk een grote enorme achterstand in onderzoek. Tegensprekende wetenschappers werden ontslagen en gearresteerd.
Helaas zijn politici in onze tijd ook weer bezig de wetenschap te willen kneden. Klimaat en oceaanonderzoek ligt onder vuur in de USA, en dat in een tijd waarin er veel sneller dan we dachten forse veranderingen gaande zijn. Zwakt de golfstroom die nu het klimaat Noordwest Europa mild houdt af? Terwijl tegelijkertijd Zuidelijk Europa en Afrika extreme klimaatveranderingen te wachten staan? Wie het niet onderzoekt zal het ook niet weten, en kan zich nergens op voorbereiden. Maar ook Nederlandse parlementariërs wauwelen Amerikaanse collega’s na. Ze willen onderzoeksbudgetten schrappen. Biomedisch onderzoek in de USA staat op de tocht, zeker als het om onderzoek gaat dat zich richt op minderheden, of specifieke en misschien wel relevante groepen als vrouwen. Sterker nog, Trump bereidt een plan voor waarbij onderzoeksvragen niet door kritische collega-onderzoekers zal worden beoordeeld maar door politieke ambtenaren. Wetenschappers zijn per definitie onderling kritisch. Fouten in onderzoek komen aan het licht. Te modieus onderzoek sneuvelt uuiteindelijk in onderlinge toetsing. Maar de manier waarop nu sommige politici wetenschap benaderen of ronduit in diskrediet brengen, al dan niet als linkse hobby, is voor een samenleving letterlijk levensgevaarlijk.
Tips om verder te lezen:
In de NRC van 7 juni 2026 een interview met wetenschapshistoricus Iris Clever over de rol van datawetenschap en statistiek als geenszins neutrale tools, maar juist centrale elementen in de “rassenwetenschap”.
Het klassieke boek over de Lysenko affaire is van Zhores Medvedev, The Rise and Fall of T. D. Lysenko, uit 1969. Louise Fresco schreef er recent een roman over, de Plantenjager uit Leningrad.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
