Nieuwsbrief #230 De zinnen, een serie over zintuigen: 1) de evenwichtszin
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
De zinnen, een serie over zintuigen: 1) de evenwichtszin
Overeind blijven en niet omvallen, dat is een belangrijke opgave in het leven. Wij, en andere gewervelde dieren, hebben daarvoor een belangrijk orgaan vlak bij het oor in het rotsbeen. Aan weerszijden van het hoofd zit een labyrint, het vestabulair orgaan. Gevuld met vloeistof (endolymfe) zorgt dit orgaan ervoor dat we versnellingen en vertragingen als draaiing waarnemen. In het statoliet wordt de versnelling en positie ten opzicht van de zwaartekracht bepaald. In de halfcirkelvormige kanalen de draaiingen in drie dimensies. Samen met de waarneming in het oog en de terugkoppeling naar de lichaamshoudingsspieren zorgt dat alles er voor dat we ons evenwicht kunnen bewaren. Katten zijn daar trouwens veel beter in dan mensen.
De opbouw van het labyrint orgaan dan onze bewegingen bij houdt en ons in balans houdt is best wel spectaculair. Het statoliet orgaan bestaat uit twee zakjes met haarcellen die in de beide afdelingen loodrecht op elkaar staan. Bovenop de haarcellen liggen kalkkristallen, die als het hoofd zich sneller beweegt door hun traagheid achterblijven. De haarcellen geven de bewegingen van die kristallen door aan de hersenen. De drie halfcirkelvormige kanalen zijn loodrecht op elkaar geordend als in een driedimensionaal assenstelsel. Aan het eind van ieder kanaal, gevuld met endolymfe, zitten bundels haarcellen in een gelei. Bij een versnelde of vertraagde draaiing van het hoofd zal de beweging in de endolymfe worden doorgegeven aan de bundels haarcellen die dat weer verder als een elektrisch signaal.
Via zenuwbanen wordt de informatie over draaiing en versnelling doorgegeven, in eerste instantie naar de hersenstam. Dat vormt de verbinding tussen ruggenmerg met de grote en kleine hersenen. Het regelt onbewuste processen als ademhaling, hartslag, bloeddruk en lichaamstemperatuur. In het geval van evenwichtsinformatie koppelt het die meteen terug naar de oogspieren zodat je stabiel blijft als je beweegt. In de kleine hersenen worden de signalen uit het labyrint vergeleken met die uit spieren, gewrichten en ogen. Naast deze razendsnelle coördinatie gaat ook informatie naar de hersenschors in de grote hersenen. Hier wordt je je bewust van balans en beweging. De verschillende hersendelen kunnen ook tegenstrijdige informatie krijgen Je ogen kunnen iets anders (denken te) zien dan je evenwichtsorgaan vertelt. De afstemming met ogen en de spiervoelers die je lichaamshouding doorgeven is een essentieel deel van onze evenwichtszin. De principes om evenwichtssignalen op te vangen (haarcellen die bijvoorbeeld kalkdeeltjes waarnemen) vertonen door het dierenrijk veel overeenkomsten. De vorm waarin kan wel verschillen. Bij insecten bijvoorbeeld speelt niet de kop een hoofdrol, maar twee halters aan weerszijde van het lijf.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
