Nieuwsbrief #232 De zinnen: (3) ruiken:voedsel, de omgeving en soortgenoten
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
Ruiken:voedsel, de omgeving en soortgenoten
In onze neus vangen trilhaarcellen de geuren op. Via een enkele tussenstap belandt die informatie in de hersenen. Vaak gaat het over praktische zaken. Over lekker of vies, gevaar of genot. En vaak weten we eigenlijk helemaal niet dat we iets ruiken. We zoeken aan de hand van minieme hoeveelheid geurmoleculen onze ideale partner uit. Antilopen herkennen in enorme kuddes zonder moeite hun kalfjes. Geuren kunnen diepe indruk maken, ze horen tot onze oudste herinneringen. En vaak zijn die gekoppeld aan emoties. Geuren kunnen die emoties ook weer oproepen. Honden zijn natuurlijk kampioen, net zo als bijvoorbeeld vlinders. Bij ons mensen is geurherkenning iets heel persoonlijks. Het niet herkennen van bepaalde geuren kan liggen aan erfelijke eigenschappen. In het algemeen hebben mannen het er maar moeilijk mee, vergeleken met vrouwen. We maken het ons sowieso moeilijk met parfums en deodoranten. Die dekken veel af, terwijl ze voor anderen juist een extra kwelling kunnen zijn. Vroeger leefden mensen in een stinkende wereld. Men was ook soms bang voor water en zeep. Dan maar een geurtje er overheen. Even lekker ruiken, sprak de drogist bij mij om de hoek. En voor je het wist kwam er een dot reukwater over je heen.
Reuk neemt een bijzondere plek in onze hersenen in. De reukinformatie wordt in de twee reukkolven links en rechts in de hersenen (bulbus olfactorius) direct vanuit de trilhaarcellen uit de nabij gelegen neus overgebracht naar mijtercellen. Die zenuwcellen hebben een cellichaam dat aan een mijter doet denken. Hun uitlopers sturen de reukinformatie rechtstreeks naar heel verschillende hersencentra. Naar de tegenoverliggende reukkolf. Naar de reukschors, waar geuren onderscheiden worden. Maar ook naar de hippocampus (geheugenfunctie) en naar de amygdala (onze emotionele centra). Uiteindelijk komt de reukinformatie ook terecht in de thalamus (het centrale regelsysteem) en in de neocortex, de hersenschors waar alle informatie wordt verwerkt en geanalyseerd. Dit bijzondere, en relatief oude verbindingsstelsel onderstreept het belang van geur voor herinnering en emoties. Doordat de opgewekte signalen niet meteen worden doorgeleid naar de hersenschors zijn we ons geuren soms niet direct bewust.
Maar als we de keuken binnen lopen dan weten we direct of ons favoriete gerecht wordt klaargemaakt. De aantrekkelijkheid van voedsel is vaak een samenspel van geur en smaak. Een verkoudheid kan al genoeg zijn om die voorpret te bederven. Geur waarschuwt ons ook, voor bederf of gevaar. Bij het reukloze aardgas hebben we dat te danken aan tetrahydrotiofeen, de toegevoegde stinkende zwavelverbinding. Onschuldiger is de zwavelgeur in onze urine na het eten van overheerlijke asperges. Sommige mensen hebben door een mutatie het geluk dat ze dat niet ruiken. Ook al maken ze die zwavelverbinding zoals iedereen wel aan. Bij geurgevoelige mensen horen geuren vaak tot hun oudste herinneringen. Geuren roepen collectief beelden op. Die kunnen wel modegevoelig zijn. Kaneel hoort dan bij sinterklaas, lavendel, of erger nog eau de cologne bij het permanentje van oudere dames. Wat dat betreft is het onduidelijk of we wel zo jaloers moeten zijn op dieren die veel beter ruiken dan wij zelf. Daarvan zijn er een heleboel, en vaak voor heel verschillende redenen. Geursporen spelen een grote rol bij terreinafbakening. Roofdieren gebruiken geur bij het opsporen van hun prooi. Veel dieren ruiken zonder neus stukken beter dan wij, zoals een slang die met zijn tong ruikt en insecten met hun antennes.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
