Nieuwsbrief #233 De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umami
Nieuwsbrief over natuur en wetenschap
De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umami
Op onze tong, maar ook achter in de mondholte liggen in totaal zo’n 9000 smaakpapillen. Die hebben vijf klassen chemoreceptoren. Daarmee smaken we (keuken)zout en zuur (waterstofionen). Maar ook zoetstoffen, verschillende soorten bitter en de hartige umami-smaak, die gebaseerd is op het aminozuur glutamaat (en daarmee een indicator voor eiwitten). De papillen maken contact met zenuwcellen. Die geven de smaakinformatie via drie zenuwbanen door aan de Nuclues solitarius. Dat is ons smaakcentrum in het verlengde ruggenmerg. Eerlijk is eerlijk, onze geur helpt ook bij de smaakbepaling, met gesloten neus is het moeilijker proeven. De smaak van mensen houdt het midden van die van roofdieren (vaak minder dan 500 smaakpapillen, ze proeven geen zoet). En als andere uiterste de strikte planteneters, als koeien met meer dan 25000 papillen, gespecialiseerd op bitterstoffen. Alhoewel, wat te denken van meervallen. Deze vissen met hun baarddraden jagen vaak in troebel water en hebben tot wel 175000 smaakreceptoren, verdeeld over hun hele huid. Het heeft deze soms meters grote dieren de bijnaam ademende tongen opgeleverd.
Ook bij insecten spelen smaakzintuigen een grote rol. Bij hen zijn het geen papillen maar smaakhaartjes en die zitten op hun monddelen, poten, vleugels en antennes. Op het tipje van de antenne hebben bijen bijvoorbeeld al 3000 smaakreceptoren. De samenstelling van smaakzintuigen hangt duidelijk samen met het dieet. Katachtigen kunnen dan wel geen zoete stoffen proeven. Maar ze hebben minstens 9 verschillende genen voor de detectie van bittere stoffen. Bijen zijn daarentegen gespecialiseerd op zoet. Zout lukt ook nog wel maar zij kunnen geen bitter proeven. . Nog niet bevestigd is het wel geopperde idee dat er ook vetsmaakreceptoren zouden zijn. Lang werd gedacht dat vogels geen smaakzintuigen zouden hebben, maar dat lijkt een misverstand. Het minst hebben vogels smaakpapillen op de tong. Die zitten bij hen vooral op het gehemelte en de keel. Ze zijn speciaal goed in zoet en umami (insecten!). En gezien hun consumptie van vetbollen zou je kunnen verwachten dat ze goede kandidaten voor die mogelijke vetreceptoren zouden zijn.
Mensen kunnen in elk geval wel andere dan de genoemde vijf smaken proeven. Maar dat gebeurt dan niet door smaakreceptoren. Pijnreceptoren pikken bijvoorbeeld de scherpe smaak van pepers op. En voor menthol worden thermo (in dit geval koude) receptoren gebruikt. De ontwikkeling van onze smaak is een interessant fenomeen. Veel kinderen vinden dingen vies die ze later wel gaan waarderen. Van witlof tot bier, van Franse kaas tot spruitjes. Waar dat aan ligt? Vooral op hogere leeftijd kan de smaakzin ernstig worden aangetast. Dat is bijvoorbeeld vaker het geval na hersenaandoeningen. Zo’n verlies hangt vaak samen met verlies van de reuk. Die speelt immers bij de herkenning en waarneming van smaak een grote rol. Dan is er nog een factor die bij onze smaak meespeelt, de textuur van ons eten, hoe voelt het aan? Het is vaak heel vervelend als dat niet kopt met onze verwachtingen. Voor mensen met smaakverlies geeft die textuur juist nog enig houvast. Die roept dan wat makkelijke een smaakherinnering op. Dan is er tenslotte nog een sprookje dat de wereld uit moet. Namelijk, dat er op onze tong speciale zones voor onze vijf smaken zouden zijn. We weten inmiddels dat dat niet klopt. Onze smaakpapillen bevatten honderden smaakgevoelige cellen. En elke smaakpapil kan alle smaken onderscheiden. Dus wie op zijn tong bijt. Heel vervelend, maar het zal de balans van onze smaak niet bederven.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
" Veel kinderen vinden dingen vies die ze later wel gaan waarderen. Van witlof tot bier, van Franse kaas tot spruitjes. Waar dat aan ligt? Vooral op hogere leeftijd kan de smaakzin ernstig worden aangetast." hahaha. die is leuk. dus ik lust spruitjes, omdat mijn smaakzin ernstig is aangetast (c: