De zinnen: (5) voelen
Misschien jammer, maar een zintuig dat vertelt hoe we ons voelen hebben we niet. Gelukkig voor ons zijn er wel veel dingen die we lichamelijk voelen. Die zintuigen leveren ons tastzin op, pijnsensatie (nociceptie) en kou en warmtewaarneming (thermoreceptie). Maar ook hebben we zintuigen waarmee we lichaamshouding en spierbeweging voelen (proprioceptie). Gevuld zij of juist leegte ervaren we van onze ingewanden (interoceptie), de drang om stoffen uit te scheiden of juist aan te vullen, moeten ademen, drinken, eten. Sommige dieren kunnen op afstand elektriciteit waarnemen, en ook magnetisme. Zelfs wij mensen blijken gevoelig te kunnen zijn voor veranderingen in het magneetveld. Kortom, er is heel veel gevoel in ons lichaam. Daar zijn veel organen en soorten receptoren bij betrokken. Nog ingewikkelder wordt het doordat verschillende zintuigsystemen gekoppeld zijn. Zoals bijvoorbeeld smaak en de tastzin die we bij de textuur van etenswaren ervaren.
Voor onze tastzin wordt heel wat aan mechano-receptoren, diffuus over het hele lichaam, uit de kast getrokken. Het simpelste zijn misschien wel de haarreceptoren, de vrije zenuwuiteinden rondom de haarzakjes die beweging van het hoofdhaar melden. Maar dan, de lichaampjes van Meissner reageren op een lichte aanraking van de onbehaarde huid. Door de lichaampjes van Merkel weten we dat er een drukverandering is en vervorming van de huid. Dat gebeurt ook door de lamellenlichaampjes van Vater-Pacini, maar dan onderhuids, in de voetzolen, geslachtsorganen en tepels en in het bindweefsel rond gewrichten en spieren voor. Tegelijk spelen ze een rol bij de het waarnemen van spierbewegingen. Bij deze proprioceptie doen dan ook nog spierspoeltjes en peeszintuigen mee. Door het meten van rek en verkorting worden we ons bewust van onze lichaamshouding.
In de huid zitten veel kou-receptoren. Hoe kouder hoe meer het huidweefsel krimpt en dat meten de lichaampjes van Krause. We hebben wat minder warmte-receptoren (lichaampjes van Ruffini). Ook daar voor geldt het zelfde principe. Hoe heter, hoe meer ons weefsel uitzet en hoe sterker het signaal naar onze hersenen dat we nu toch echt te dicht bij de kachel staan. Slangen gebruiken die warmte-receptoren om prooien op te sporen. Thermoreceptie wordt ook toegepast voor het bewaren van een gezonde temperatuurverdeling in het lichaam of bij voortplanting zoals bij vissen en reptielen. En wij gebruiken thermoreceptie in de mond bij de waarneming van hete pepers en “koude” menthol. Bij snelle extreme druk of temperatuursverandering of weefselbeschadiging komen speciale pijnreceptoren in actie. Deze nociceptoren, in de huid, slijmvliezen, spieren en ingewanden hebben een directe verbinding met het ruggenmerg, en vandaar naar delen van de hersenschors. Dat alles natuurlijk om een snelle reactie mogelijk te maken. Haaien en beenvissen gebruiken elektroreceptoren om prooien om obstakels op te sporen, soms ook door zelf een elektrisch veld op te werken. Vissen, vogels, vlinders, slakken en platwormen gebruiken het magneetveld om zich te oriënteren. De laatste tijd wordt steeds meer ontdekt over magneet-receptoren in de hersenen (vogels en bijen) of in de antennes van vlinders. En zelfs wij mensen hebben magnetisch materiaal in de neus. Of we daar veel me kunnen is nog geen uitgemaakte zaak. Al met al voelen we de hele dag wat af met zijn allen. En dan komt de psycholoog nog met de vraag hoe we ons voelen….
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
