De zinnen: (6) we zien best veel
We kunnen als mensen van geluk spreken. We zijn als kijkers in niets extreem goed, maar onze kijkprestaties mogen er best wezen. We zien een groot deel van het kleurenspectrum. En we zien dankzij onze twee ogen niet alleen diepte maar hebben ook een redelijk groot gezichtsveld. Dankzij onze oogspieren kunnen we niet alleen scherp stellen (accommoderen) maar ook onze ogen richten op wat belangrijk lijkt. In onze ogen hebben we speciale receptoren die onze biologische klok met de lichtinformatie uit de omgeving kunnen gelijkzetten, en onze stemming op peil houden. We hebben voldoende hersencapaciteit om al die beeld en lichtinformatie te verwerken. En die overvloed aan data te combineren met alles wat we door onze andere zintuigen aan waarnemingen binnen krijgen.
Wij mensen krijgen, net als alle zoogdieren, lichtinformatie uitsluitend binnen via onze beide ogen. Vissen, amfibieën reptielen en vogels hebben een derde lichtgevoelig oog. Dat zit in de pijnappelklier, vlak onder het (dunne) schedeldak. Bij vogels zijn daarnaast ook diep in de hersenen lichtgevoelige cellen gevonden. Sommige vissen en amfibieën hebben ook in de huid cellen die gevoelig zijn voor lichtinformatie. Insecten hebben samengestelde (facet) ogen. Soms zijn dat er wel drie. Maar de toppers in deze lijken de spinnen, met tot wel acht ogen op hun borststuk. Als gezegd, bij ons moet alles via de beide ogen binnenkomen. Er zijn drie soorten lichtreceptoren in de netvliezen van beide ogen. De staafjes pikken zwart- wit beelden op, ook in de nacht. De kegeltjes kunnen kleurenbeelden opvangen. Alle beeldinformatie wordt via de oogzenuwen de hersenen binnengeleid. De zenuwen kruisen zich onder in de hersenen. Dat zorgt ervoor dat de beeldinformatie (via de thalamus) omgekeerd geprojecteerd in de hersenschors aankomt. De beeldinformatie komt in veel meer hersengebieden terecht, en wordt daar verwerkt en geïnterpreteerd. De derde lichtreceptor in het netvlies is de retinale ganglioncel. Die vangen de dag en nacht lichtinformatie op die rechtstreeks naar de biologische klok onder in de hersenen gaat. Deze lichtinformatie komt ook terecht in ons emotionele centrum, de amygdala. Dat is dan ook de reden dat lichtinformatie zo’n sterke uitwerking op onze gemoedstoestand kan hebben.
Onze ogen staan wat uit elkaar en daarom hebben we een redelijk groot gezichtsveld. We kunnen binoculair ook goed in de diepte zien. Roofdieren hebben in het algemeen een beter gezichtsveld dan prooidieren. Maar wat te denken van koeien, met een gezichtsveld van wel 300 graden? Toegegeven, bij adelaars is dat 340 graden. Zij zijn ook kampioen in scherp zien. Wij mensen zien redelijk scherp. In elk geval zeven maal beter dan onze kat. Om maar te zwijgen van de arme goudvis. Kameleons kunnen hun ogen los van elkaar op iets richten. Bij uilen staan de ogen nogal naar voren. Maar die kunnen hun kop vrijwel omdraaien. Uilen hebben heel veel staafjes in de ogen, ze kunnen goed in het donker kijken. Dat geldt ook voor katten. Die hebben ook nog grote pupillen. Gekko’s hebben erg grote ogen. De ogen van deze reptielen zijn wel 350 keer gevoeliger voor licht dan onze ogen. Gekko’s kunnen zelfs in het donker kleuren onderscheiden, uniek in het dierenrijk. Anders dan vogels en reptielen hebben de meeste zoogdieren maar een beperkt vermogen om kleuren te zien. Dat is ooit zo gekomen toen ze voor lange tijd alleen in de nacht konden overleven. En daarom kan uw hond of kat nu alleen maar blauw-groene beelden zien. Mensapen, en ook andere apensoorten hebben het kleurenzien (blauw-groen-rood, trichromaat) terugveroverd. Dat is zo’n miljoen jaar geleden gebeurd, door een gen-verdubbeling van het gen voor kleuren zien. Dat had veel overlevingswaarde, voor het beoordelen van plantensoorten en de rijpheid van vruchten. We missen nog steeds een deel van de kleurinformatie. Slangen kunnen infrarood waarnemen. En vogels zijn heel goed in het zien van ultraviolet. Het best van al lijkt een garnaal. De mantisgarnaal kan zowel ultraviolet als infrarood licht zien. Met zijn ogen op steeltjes kan de garnaal zijn ogen los van elkaar bewegen. Daarmee neemt dit diertje dingen waar die voor mensen onmogelijk te zien zijn. Heeft een garnaal in het dierenrijk de meest complete ogen?
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem dan met andere natuur- en wetenschapsliefhebbers
Vond je dit een boeiend onderwerp? In onze nieuwste podcastaflevering duiken we nog dieper in de wondere wereld van de biologie en de tijd.
Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.
Tot de volgende keer! Menno en Erwin
Blijf op de hoogte!
Wil je meer weten over de geheimen achter ons biologie en andere fascinerende natuur- en wetenschaps onderwerpen? Abonneer je dan op onze podcast en Substack via mennoenerwin.nl, en mis geen aflevering meer. Direct naar de podcast ? Link naar de podcast
Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.
Zaterdag/zondag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met soms 5 tips over het onderwerp in het Nederlands
Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten en toch lid blijven van onze substack en dat je dus geen mails meer krijgt.
