Erwin: Deze week schrijft Menno over de kraanvogels die over ons land trekken, en waarom hun V-formatie soms uit elkaar valt. Liever luisteren? In aflevering #247 praten we erover.
Kraanvogels die over ons land trekken
Van een podcast luisteraar die zo gelukkig is in midden Frankrijk onder een trekroute van de kraanvogel te wonen kregen we een vraag over hun trekgedrag. Meestal vliegen ze in een V-formatie, maar die valt soms een tijdje uit elkaar. En even daarna vliegen ze weer keurig in formatie verder. Of dat met thermiek van doen heeft? Kort gezegd lijkt hun vlieggedrag het midden te houden tussen het strakke patroon van ganzen en het door thermiek gedreven licht chaotische patroon van ooievaars. Sinds de laatste twintig jaar is het getrompetter van overvliegende kraanvogels ook in Nederland steeds vaker te horen. Sterker nog, we hebben zelfs een paar kleine broedpopulaties in het Fochteloërveen, het Dwingerderveld, de Peel en op nog een aantal plaatsen. Het gaat goed met de kraanvogels in Europa. De broedpopulaties in Scandinavië en Duitsland nemen toe. De rustgebieden tijdens de trek, zoals vlak over de Duitse grens in Diepholz, trekken inmiddels tienduizenden kraanvogels. Vooral in de herfst wordt best een groot aantal van hen wordt door oostenwind afgedreven en vliegt al trompetterend overdag of in de nacht over ons land, op weg naar Zuid Frankrijk.
Kraanvogels zijn grote elegante vogels, goed een meter hoog. Ze hebben een pluimstaart zoals een struisvogel, een mooi gemêleerd grijs lijf, een zwarte hals en vleugelpunten , een witte nek en een rode kopveren. In hun vlucht strekken ze hals en poten. Qua houding lijken ze daarmee op ooievaars. Aan het geluid zijn ze goed te onderscheiden. Ooievaars klepperen soms met hun snavel, dat doen ze ook als ze vliegen. Maar kraanvogels zijn wel bijzonder luidruchtige vogels. Hun geluid wordt wel omschreven als scherp galmend getrompet. Als je het een keer gehoord heb vergeet je het nooit meer. Waar ze als gezegd ook van ooievaars verschillen is hun vlieggedrag. Ooievaars vliegen nooit in strakke V-formaties. Het zijn grillige zweefvliegers die, in losse groepjes of alleen, maximaal van opstijgende warme lucht (thermiek) gebruik maken. Kraanvogels vliegen wel vaak in formatie, in een lijn of in een V-vorm. Maar af en toe valt zo’n groep uiteen, cirkelen ze een tijd op zoek naar thermiek of langs een helling opstijgende lucht. En daarin verschillen ze dan weer van trekkende ganzen. Dat zijn pure krachtpatsers, die strak in de V-formatie blijven vliegen, geheel vertrouwend op hun spierkracht. Vliegende ganzen zijn trouwens met hun onder het achterlijf opgevouwen poten makkelijk te onderscheiden van kraanvogels.
De geheimen van het in V-formatie vliegen zijn nog niet helemaal opgehelderd. Onderzoek aan pelikanen maakt duidelijk dat er een energetische efficiency winst is van tussen de tien en vijftien procent. De hele V-formatie dient als een ideaal gestroomlijnd lichaam. Hinderlijke wervelingen worden voorkomen, en ze maken met elkaar optimaal gebruik van opwaartse druk. Daar profiteert anders dan je zou denken vooral ook de op kop vliegende vogel van. Vliegtuigbouwers zijn nog lang niet uitgestudeerd op de vogelformaties. Ondertussen gaat het de kraanvogel in West Europa best goed. De aanleg van natte natuurgebieden, moerasbossen en weer vernatte veengebieden biedt niet alleen toenemende broedgelegenheid. Ook maken ze van zulke plekken gebruik als pleisterplaatsen tijdens de trek. Jarenlange bescherming heeft de kraanvogel goed gedaan. En hoe vervelend voor ons klimaatverandering gaat uitwerken, op het ogenblik verkort het de trekroutes, en daarmee risico’s van de Europese kraanvogel. Het loont om in voor- en najaar uit te kijken naar overtrekkende groepen en op zoek te gaan naar kraanvogelgebieden. Raadpleeg op het internet bijvoorbeeld de kraanvogel radar voor actuele informatie.
Vond je dit een waardevolle nieuwsbrief? Deel hem met iemand die ook graag stilstaat bij wat er buiten gebeurt.
Nog geen lid? Elke week de nieuwsbrief in je inbox en de podcast in je feed, gratis.
🪶 Heb jij dit najaar al kraanvogels horen trompetteren?
Noteer waar en wanneer je ze zag of hoorde in de Natuurwandeldagboek-app. Tot 25 waarnemingen is de app gratis.
Liever op papier? Menno's Natuurwandeldagboek: twaalf maanden noteren wat je buiten tegenkomt. Boek €24,95 + €4,95 verzending, of de bundel met een jaar app voor €79. Verschijnt in het voorjaar van 2027, verzending binnen Nederland.
Podcast en nieuwsbrief blijven gratis. Tot de volgende keer! Menno en Erwin


